Privatist i vidaregåande
Som privatist tek du eksamen utan å gå på skulen — for å fullføre eit manglande fag, ta opp eit fag du har, eller betre opptakssnittet til høgare utdanning. Her er den komplette rettleiinga til vilkår, fristar, prisar, oppmelding og strategi.
privatistweb.no · Fagleg kontroll er ikkje registrert.
Innhald
Lovtilvisinga er ikkje kontrollert. Sjekk gjeldande reglar hos ansvarleg styresmakt.
Aldersgrense
Fyller 18 år
i kalenderåret eksamen blir avlagd
Pris per fag
1 250 – 2 510 kr
alt etter om du har gått faget før
Nasjonale fristar
15. sep · 1. feb
haust og vår — enkelte fylke har eigne
Forbetring av snittet
Beste tel
ny karakter erstattar gammal om han er betre
Vilkår og rettar
- Alder: Du må fylle 18 år seinast i kalenderåret eksamen blir avlagd. Yrkesfag som krev lærlingpraksis (t.d. fagprøve), har eigne aldersvilkår.
- Tidlegare fag: Du treng ikkje ha gått faget før. Mange tek nye fag som privatist — særleg realfag, språk eller R-løpet i matematikk.
- Vitnemål: Eksamenskarakteren som privatist inngår i vitnemålet på same måte som ein standpunktkarakter, men du får ikkje standpunktkarakter — berre eksamenskarakter (1–6).
- Pensum: Du følgjer same læreplan som elevar (LK20), men har ikkje krav på undervisning. Mange bruker sjølvstudium, kveldsskule eller betalingskurs.
- Hjelpemiddel: Privatistar får same hjelpemiddel som ordinære elevar. Udir publiserer hjelpemiddelliste per fag.
- Tilrettelegging: Du kan søkje om tilrettelagd eksamen (utvida tid, eige rom, digitale verktøy) ved dokumenterte lærevanskar, dysleksi, ADHD eller andre forhold.
Fristar og eksamensperiodar
Haust
Frist 15. september
- Skriftleg: november–desember
- Munnleg/praktisk: desember
- Karakterar: medio januar
Vår
Frist 1. februar
- Skriftleg: mai–juni
- Munnleg/praktisk: juni
- Karakterar: medio juli
Enkelte fylke stengjer oppmeldingsportalen 2–7 dagar før nasjonal frist. Sjekk privatistsida til fylkeskommunen for nøyaktig dato. Det er inga ettermelding etter fristen.
Pris og betaling
Oppmeldingsavgifta blir regulert årleg av fylkeskommunen. For eksamensperioden 2025–2026 gjeld desse rettleiande satsane (kan variere noko mellom fylke):
| Type oppmelding | Beløp per fag | Når |
|---|---|---|
| Fag du tidlegare har gått som elev | ca. 1 250 kr | Tek opp / forbetrar |
| Fag du ikkje har gått | ca. 2 510 kr | Heilt nytt fag |
| Avlyser etter fristen | ikkje refusjon | Trekkfrist er typisk 1 veke etter oppmeldingsfristen |
| Klage på skriftleg eksamen | gratis | 10 dagars klagefrist |
Heimel: forskrift til opplæringslova § 18-2. Faktura blir send digitalt via Vipps eller bank etter oppmelding.
Oppmelding — slik gjer du det
Dei fleste fylke bruker ein av to portalar:
Fylke: Oslo, Rogaland, Vestland, Innlandet, Buskerud, Vestfold, Telemark, Agder, Trøndelag, Nordland, Troms, Finnmark.
Fylke: Akershus, Østfold, Møre og Romsdal samt enkelte privatskular.
Slik melder du deg opp (steg for steg)
- Logg inn med ID-porten (BankID, MinID eller Vipps Login).
- Vel fag ved å søkje etter eksamenskode (t.d. REA3022 for Matematikk R1) eller fagnamn.
- Stadfest om du tidlegare har gått faget som elev — dette avgjer prisen.
- Vel eksamensstad (typisk ein vgs i nærleiken av der du bur).
- Betal oppmeldingsavgift via Vipps eller faktura.
- Få stadfesting på e-post. Eksamensdato og romtildeling kjem 2–4 veker før eksamen.
Populære privatistfag
Dette er faga som flest tek som privatist — typisk realfag for opptakskrav til medisin, sivilingeniør og andre selektive studium, og språkfag for å oppfylle språkkravet til høgare utdanning.
| Eksamenskode | Fag | Nivå | Kvifor |
|---|---|---|---|
| REA3060 | Biologi 2 | vg3 | Krav for medisin- og helseutdanning |
| REA3022 | Matematikk R1 | vg2 | Realfagspoeng + krav for sivilingeniør |
| REA3024 | Matematikk R2 | vg3 | Realfagspoeng + krav for ingeniør/realfag |
| REA3014 | Kjemi 2 | vg3 | Krav for medisin, farmasi, odontologi |
| REA3036 | Fysikk 2 | vg3 | Krav for sivilingeniør- og fysikkstudium |
| FSP5092 | Spansk II | vg2 | Språkkrav + 1,0 språkpoeng |
| NOR1268 | Norsk hovudmål skriftleg | vg3 | Forbetre vitnemålssnittet |
| SAM3026 | Sosiologi og sosialantropologi | vg2/vg3 | Populært programfag |
Eksamenskodane følgjer fagstrukturen til Udir. Søk etter full liste på udir.no/eksamen.
Forbetre opptakssnittet
Den vanlegaste grunnen til å bli privatist er å ta opp eit fag for å betre opptakssnittet til høgare utdanning. Beste karakter tel — den nye karakteren erstattar den gamle dersom han er betre, så det er aldri risiko å prøve.
Strategi
- Vel fag du har 3 eller 4 i. Eit hopp frå 3 til 5 gir mykje meir poengeffekt enn frå 5 til 6.
- Vurder realfagspoeng. Realfag og framandspråk gir 0,5–1,0 ekstra opptakspoeng — utover karakterforbetringa.
- Bruk ‘førstegongsvitnemål’-vindauget. Dersom du tek opp fag før du fyller 21, kan du framleis søkje i førstegongsvitnemålskvoten (50 % av plassane).
- Rekn på effekten først. Bruk opptakspoeng-kalkulatoren for å simulere kor mykje eit opptak faktisk flyttar snittet. Kalkulatoren reknar alt i nettlesaren — karakterane dine forlèt aldri maskina di.
Førebuing og kurs
Som privatist har du ikkje krav på undervisning. Desse alternativa er vanlegast:
- Sjølvstudium med same læreverk som ordinære elevar bruker, kombinert med tidlegare eksamenar frå Udir (ope tilgjengeleg).
- Kveldsskule hos kommunale tilbod (Voksenopplæringen) — ofte gratis eller subsidiert.
- Betalingskurs hos Sonans, Bjørknes, Akademiet og Kristiania (10 000–35 000 kr per fag) med strukturert undervisning.
- Privatistkurs på nett (eStudier, Campus Inkrement) — billegare og fleksible, men krev sjølvdisiplin.
Rettleiande tidsbruk for å vere eksamensklar:
| Type fag | Månader | Timar/veke |
|---|---|---|
| Fag du har gått (tek opp) | 2–3 mnd | 5–10 t |
| Språk- eller samfunnsfag (nytt) | 4–5 mnd | 8–12 t |
| Realfag/matematikk (nytt) | 5–6 mnd | 10–15 t |
Klage på karakter
Du har klagerett etter forvaltningsloven og forskrift til opplæringslova § 5-9:
- Skriftleg eksamen: 10 dagars klagefrist frå karakteren er offentleggjord. Svaret blir vurdert av to nye sensorar (ikkje dei same som ved den opphavlege sensuren). Klagen er gratis og kan gi både betre og dårlegare karakter.
- Munnleg eksamen: Ein kan berre klage på formelle forhold (brot på prosedyrar, mangelfull rettleiing for sensur), ikkje på sjølve karakteren. Dersom klagen blir teken til følgje, får du ny eksamen ved neste eksamensperiode.
- Praktisk eksamen: Klage etter same reglar som munnleg — formelle feil, ikkje karaktervurderinga.
Klagen blir send via PrivatistWeb eller InSchool, eller direkte til fylkeskommunen som har halde eksamen.
Vanlege spørsmål
Kven kan ta fag som privatist?
Alle som fyller 18 år seinast i kalenderåret eksamen blir avlagd, kan melde seg opp som privatist. Du treng ikkje ha vore elev i faget. Du betaler ei oppmeldingsavgift og tek berre eksamen — ingen standpunktkarakter.
Kva kostar det?
Privatisteksamen kostar ca. 1 250 kr per fag for fag du tidlegare har gått som elev, og ca. 2 510 kr for fag du ikkje har gått. Satsane blir regulerte årleg av fylkeskommunen etter forskrift til opplæringslova § 18-2.
Når er fristane?
15. september for hausteksamen, og 1. februar for våreksamen. Desse er nasjonale fristar; enkelte fylke har eigne lokale fristar nokre dagar tidlegare.
Kvar melder eg meg opp?
I dei fleste fylke melder du deg opp via PrivatistWeb (privatistweb.no). Nokre fylke bruker InSchool i staden. Sjekk fylkeskommunen si eiga privatistside dersom du er usikker.
Kan eg ta opp eit fag for å betre snittet?
Ja — mange tek opp fag som privatist for å forbetre opptakssnittet til høgare utdanning. Den nye karakteren erstattar den gamle dersom han er betre. Bruk opptakspoeng-kalkulatoren vår for å sjå effekten.
Kva slags eksamen tek eg?
Privatistar tek same eksamen som ordinære elevar, men ofte med utvida eksamen (skriftleg + munnleg eller skriftleg + praktisk) avhengig av faget. Eksamenskoden i eksamenskalenderen til Udir er den same.
Kor lang tid tek det å førebu seg?
Det varierer veldig etter fag og forkunnskap. Ei typisk tilråding er 4–6 månader med 8–15 timar studium i veka for eit fag du ikkje har gått, og 2–3 månader for fag du har gått tidlegare. Realfag og matematikk krev ofte meir.
Får eg utdanningsstøtte frå Lånekassen?
Privatistar får normalt ikkje utdanningsstipend frå Lånekassen, men kan søkje om basislån etter vilkår. Dersom du tek opp fag for å kome inn på høgare utdanning, kan du normalt få lån for eitt ‘mellomår’.
Kan eg klage på karakteren?
Ja. Klage på skriftleg eksamen blir send innan 10 dagar etter at karakteren er offentleggjord, og blir vurdert av nye sensorar. På munnleg eksamen kan ein klage på formelle forhold (brot på prosedyrar), men ikkje på sjølve karakteren.
Kva er skilnaden på vaksenrett og privatistordning?
Vaksne over 25 år som ikkje har fullført vgs, har rett til opplæring etter opplæringslova § 5. Privatistordninga er open for alle og handlar berre om eksamen — utan rett til undervisning eller standpunktkarakter.
Relatert
- Inntakspoeng-kalkulator — rekn ut korleis ein privatistkarakter påverkar opptakssnittet. Karakterane blir rekna i nettlesaren din.
- Fråværsgrensa (10 %-regelen) — hamna du her fordi du mista standpunktkarakter? Privatist er vegen tilbake til komplett vitnemål.
- Lånekassen for vgs-elevar — privatistar får normalt ikkje stipend, men kan søkje basislån etter vilkår.
Kjelder
- Udir — eksamen og eksamenskalender ↗ — sentral eksamenskalender og rettleiing for privatistar.
- PrivatistWeb ↗ — felles oppmeldingsportal for dei fleste fylka.
- InSchool (Visma) ↗ — alternativ portal for Akershus, Østfold, Møre og Romsdal.
- Forskrift til opplæringslova § 18-2 — privatistgebyr ↗
- Forskrift til opplæringslova § 5-9 — klage på eksamen ↗
- Opplæringslova av 9. juni 2023 nr. 30 ↗ — § 6-3 om dokumentasjon, § 9-3 om vaksenopplæring og privatist.
Sist gjennomgått: 13. mai 2026.